Informacje ogólne

Spółdzielnia uczniowska (SU) jest dobrowolnym zrzeszeniem uczniów danej szkoły lub placówki, prowadzonym przez nich samodzielnie pod opieką nauczyciela-opiekuna. Od 1 września 2026 r. spółdzielnie uczniowskie działają na wyraźnej podstawie ustawowej – art. 85a ustawy – Prawo oświatowe (nowelizacja z 29 maja 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 904) – oraz na podstawie statutu uchwalonego przez założycieli (uczniów) i zmienianego następnie przez walne zgromadzenie.

Spółdzielnia uczniowska jest instytucją wewnątrzszkolną o charakterze przede wszystkim wychowawczym i edukacyjnym, a nie zarobkowym. Do członkostwa w spółdzielni nikogo nie można zmusić, a jej działania powinny być inicjowane i wykonywane przez samych uczniów. Statut określa m.in. zasady i zakres działania SU, prawa i obowiązki członków oraz zakres i kompetencje organów SU. Przygotowując statut, warto korzystać z dorobku Wzorcowego Statutu Spółdzielni Uczniowskiej, pamiętając jednak o dostosowaniu go do wymogów ustawowych (m.in. komisja rewizyjna zamiast rady nadzorczej, wpisowe do 10 zł, rezygnacja z udziałów członkowskich).

Spółdzielnia uczniowska nie posiada osobowości prawnej i nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Jej działalność nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców. Spółdzielnia nie prowadzi ksiąg rachunkowych i nie sporządza sprawozdań na podstawie ustawy o rachunkowości – prowadzi rachunkowość uproszczoną. Członkowie spółdzielni nie otrzymują wynagrodzenia za pracę w spółdzielni, a wypracowana nadwyżka finansowa nie podlega podziałowi między członków – w całości przeznaczana jest na działalność statutową.

• popularyzacja idei i wiedzy o spółdzielczości,
• kształtowanie umiejętności życia i działania w społeczeństwie – zespołowego działania i podejmowania demokratycznych decyzji,
• rozwijanie gospodarności, przedsiębiorczości, zaradności, odpowiedzialności i solidarności,
• zdobywanie umiejętności i doświadczeń przydatnych w dorosłym życiu, weryfikacja zdobytej wiedzy teoretycznej w praktyce,
• kształtowanie nawyków oszczędzania oraz celowego wykorzystywania wypracowanej nadwyżki (edukacja finansowa i ekonomiczna),
• propagowanie idei, zasad i wartości spółdzielczych w środowisku szkolnym i lokalnym.

Przedmiotem działania SU może być prowadzona na rzecz szkoły lub placówki oraz uczniów działalność usługowa, handlowa lub wytwórcza, a także działalność społeczno-kulturalna, promocyjna lub edukacyjna – również na rzecz środowiska lokalnego, m.in.:

• kupowanie, wyrabianie i przetwarzanie oraz sprzedaż na terenie szkoły artykułów służących zaspokajaniu potrzeb uczniów i pracowników szkoły,
• propagowanie zdrowego stylu życia, odżywiania, dbania o środowisko naturalne,
• propagowanie oszczędzania i właściwego gospodarowania pieniędzmi (edukacja finansowa i ekonomiczna),
• propagowanie idei i zasad spółdzielczych w środowisku szkolnym i lokalnym,
• organizowanie imprez kulturalnych, turystycznych i sportowych,
• organizowanie i udział w konkursach i olimpiadach.

1. Zebranie grupy inicjatywnej. Z formalną inicjatywą założenia spółdzielni musi wystąpić grupa co najmniej 5 uczniów danej szkoły lub placówki, którzy ukończyli 13. rok życia (im więcej członków, tym łatwiej rozdzielić obowiązki i tym ciekawsze działania można realizować). Warto wcześniej przeprowadzić rozpoznanie potrzeb społeczności uczniowskiej i zapoznać się z zasadami działania spółdzielni.
2. Zgody rodziców. W przypadku uczniów małoletnich do listy założycieli należy dołączyć pisemną zgodę rodziców każdego z nich. Dobrą praktyką jest wcześniejsze spotkanie informacyjne z rodzicami.
3. Opracowanie projektu statutu. Założyciele, przy wsparciu przyszłego opiekuna, przygotowują projekt statutu – zbiór praw i obowiązków członków oraz zasad działania spółdzielni. Statut nie może być sprzeczny ze statutem szkoły ani z powszechnie obowiązującymi przepisami. Wpisowe określone w statucie jest bezzwrotne i nie może przekraczać 10 zł; ustawa nie przewiduje udziałów członkowskich.
4. Przekazanie dokumentów dyrektorowi i uzgodnienie warunków. Założyciele przekazują dyrektorowi listę założycieli, pisemne zgody rodziców oraz projekt statutu. Dyrektor uzgadnia z założycielami warunki prowadzenia spółdzielni (pomieszczenie, zasady korzystania z infrastruktury szkoły, BHP), a następnie wyraża zgodę na jej założenie. Informację o działającej spółdzielni należy ująć w statucie szkoły (wzór zapisu: „W szkole działa spółdzielnia uczniowska”); dobrą praktyką jest też poinformowanie Rady Pedagogicznej.
5. Wyznaczenie nauczyciela-opiekuna. Dyrektor wyznacza opiekuna spośród nauczycieli zatrudnionych w szkole, po wyrażeniu przez tego nauczyciela pisemnej zgody. Opiekun monitoruje działalność spółdzielni, pomaga członkom w jej prowadzeniu oraz nadzoruje dokumentację i rozliczenia finansowe.
6. Przygotowanie i przeprowadzenie Walnego Zgromadzenia Założycielskiego (walne zgromadzenie jest najwyższą władzą w spółdzielni). Porządek obrad powinien obejmować m.in.:
   1. podjęcie uchwały o założeniu Spółdzielni Uczniowskiej (z nazwą i siedzibą),
   2. zapoznanie ze statutem i jego uchwalenie – założyciele stają się członkami, składając podpisy pod statutem,
   3. wybór Zarządu,
   4. wybór Komisji Rewizyjnej (organ kontroli działający w miejsce dotychczasowej rady nadzorczej),
   5. zatwierdzenie planu pracy SU na najbliższy okres.
7. Uruchomienie działalności. Zarząd zbiera wpisowe, zakłada dokumentację samorządową i finansową (w tym Księgę „Dziennik-Główna”), zaopatruje się w pieczątkę, pozyskuje środki na start (np. darowizna lub pożyczka od Rady Rodziców) i przystępuje do realizacji planu pracy. Ustawa nie przewiduje obowiązku zgłaszania spółdzielni do zewnętrznych instytucji – powiadomienie Krajowej Rady Spółdzielczej lub Fundacji Rozwoju Spółdzielczości Uczniowskiej pozostaje dobrowolną dobrą praktyką, ułatwiającą dostęp do wsparcia i konkursów.

Okres przejściowy: spółdzielnie uczniowskie działające w dniu 1 września 2026 r. mają czas do 1 września 2027 r. na dostosowanie swoich statutów do wymogów ustawy.

Od 2022 roku postanowiono  uaktualnić wzór sprawozdania poprzez dodanie punktu, w którym spółdzielnie uczniowskie mogą opisać sposoby radzenia sobie w pandemicznej sytuacji oraz wszystkie niestandardowe działania w związku z wprowadzanymi ograniczeniami. 

Poniżej zamieszczamy szablon sprawozdania z działania spółdzielni uczniowskiej, w formacie  umożliwiającym uzupełnienie do wydruku.

Informację o działalności spółdzielni uczniowskiej należy przesłać w formie papierowej na adres Fundacji Rozwoju Spółdzielczości Uczniowskiej ul. Szlak 65, 31-153 Kraków lub drogą elektroniczną na adres frsu@frsu.pl  do dnia 15 lutego roku następującego po roku sprawozdawczym.

Poniżej udostępniamy do pobrania formularz Zgłoszenia Spółdzielni Uczniowskiej.

Poniżej udostępniamy do pobrania formularz Zgłoszenia Spółdzielni Uczniowskiej.